Nazwy zlodowaceń i interglacjałów

Przewodniczący Komitetu Badań Czwartorzędu poprosił Radę o pomoc w ujednoliceniu nazewnictwa i pisowni zlodowaceń i interglacjałów:

W przypadku zlodowaceń ich nazwy ustanawiane są od nazw rzek, w których dorzeczach ówczesne lądolody skandynawskie osiągały swój największy zasięg (np. zlodowacenie Odry w dorzeczu Odry). W przypadku interglacjałów ich nazwy pochodzą od miejscowości, w których po raz pierwszy udokumentowano dany interglacjał (np. interglacjał zbójnowski od miejscowości Zbójno) lub od regionu z licznymi stanowiskami danego interglacjału (np. interglacjał mazowiecki). Dotąd polska tradycja nazewnicza uwzględniała dwa sposoby zapisu nazw tych obiektów: 1. od „dużej litery, jeśli są w formie rzeczownikowej (np. zlodowacenie Odry, interglacjał Zbójna)” lub od „małej litery – gdy są w formie przymiotnikowej (np. zlodowacenie odrzańskie, interglacjał zbójnowski, interglacjał mazowiecki) albo wyłącznie wielkimi literami, np. ZLODOWACENIE ODRY; 2. zawsze od „małej litery (np. zlodowacenie odry, interglacjał zbójna) zgodnie z wymogami niektórych redakcji czasopism naukowych”. Dodatkowo nierzadko stosuje się skrótowy zapis typu „odra, wisła, eem, lublin” (zwłaszcza gdy nazwy dotyczą wszystkich starszych od czwartorzędu jednostek stratygraficznych). Ponieważ obecnie Państwowy Instytut Geologiczny przygotowuje nową wersję geologicznej Tabeli Stratygraficznej Polski, Komitet poprosił Radę o pomoc w ustaleniu poprawnych nazw.

Opinię w tej sprawie przygotował prof. Jerzy Podracki:

[…] poprawny pod względem ortograficznym jest jedynie zapis [następujący]:

− w wypadku zlodowaceń (ich nazwy tworzone są od nazw rzek, w których dorzeczach ówczesne lądolody skandynawskie osiągały swój największy zasięg): małą literą piszemy rzeczownik zlodowacenie, wielką literą nazwę rzeki (np. zlodowacenie Odry) lub oba człony nazwy małą literą, jeśli drugi człon ma postać przymiotnika (np. zlodowacenie odrzańskie);

− w wypadku interglacjałów (ich nazwy pochodzą od miejscowości bądź regionu): obowiązuje ta sama zasada, np. interglacjał Zbójna, interglacjał Mazowsze albo interglacjał zbójnowski, interglacjał mazowiecki.

Sądzę jednocześnie, że wersja z drugim członem w postaci rzeczownika własnego (nazwy rzeki, miejscowości, regionu) jest wygodniejsza, ponieważ forma przymiotnikowa nie zawsze pozwala na jednoznaczną identyfikację nazwy miejscowości (np. zbójnowski to przymiotnik zarówno od Zbójna, jak i od Zbójno).

Zapis całej nazwy wersalikami (np. ZLODOWACENIE ODRY) jest oczywiście neutralny ortograficznie (i poprawny), lecz nie pozwala odróżnić rzeczowników pospolitych od własnych.

Spotykany w literaturze przedmiotu zapis omawianych nazw małymi literami (np. zlodowacenie wisła, interglacjał zbójno) jest sprzeczny z podstawowymi zasadami polskiej ortografii.

2005 r.