Związek zgody czy rządu w połączeniach typu „rzeka Warta”

Pewna korespondentka poprosiła o wyjaśnienie, jak poprawnie należy łączyć określenia typu rzeka, wieś, miasto itp. z ich nazwami: w związku zgody czy rządu. Odpowiedział przewodniczący, prof. Andrzej Markowski:

[…] zgodnie z tradycją oba człony związku składniowego, o który Pani pyta, odmieniamy (czyli są one w związku zgody) tylko wówczas, gdy pierwszy człon jest rzeczownikiem miasto: dla miasta Warszawy, w mieście Łodzi. W wypadku rzeczownika rzeka występują wahania, co powoduje, że uznajemy za poprawne połączenia tradycyjne, a więc w rzece Wiśle (nie: w rzece Wisła), do rzeki Odry (nie: do rzeki Odra), ale raczej: dolina rzeki Wieprz niż dolina rzeki Wieprza. Z innymi rzeczownikami pospolitymi (np. wieś, gmina, powiat, jezioro, osada) nazwy własne łączą się na podstawie związku rządu, czyli w przypadkach zależnych pozostają nieodmienne, np. we wsi Konopia Wielka, do gminy Tuczna, w powiecie Radzyń, w jeziorze Mamry, w osadzie Ruda, także: w kinie „Sofia”, w hali „Wola”. Ostatnio upowszechnia się związek rządu także w połączeniach z wyrazem miasto (np. Urząd miasta Zakopane, prezydent miasta Szczecin), co każe się zastanowić nad uznaniem dopuszczalności tego typu związków (RJP zajmie się tym w najbliższym czasie).

2003 r.