„Losowania będą się odbywały” czy „losowania odbędą się”?
Prowadzący Totalizator Sportowy zwrócił się z pytaniem, czy rację ma telewidz, który w standardowym sformułowaniu „Nasze losowania − zgodnie z regulaminem gier liczbowych − będą się odbywały pod nadzorem Komisji Gier i Zakładów” zobaczył i wytknął autorom programu błąd gramatyczny — w takim oto liście:
[…] używa czasu przyszłego niedokonanego. Dla tego pana jest tożsame to co odbywa się aktualnie lub za chwile nastąpi z tym co może lecz nie musi nastąpić […] oznajmia, że losowania będą się odbywały zamiast mówić, że losowania odbywają się lub odbędą się (czas przyszły dokonany) […].
Do tej kwestii ustosunkowała się sekretarz Rady, dr Katarzyna Kłosińska:
[…] list pana XXX zawiera poważny błąd merytoryczny. Otóż w polskiej gramatyce nie ma takich kategorii jak „czas przyszły dokonany”, „czas przyszły niedokonany”, są jedynie czasowniki dokonane (np. odbyć się) i niedokonane (np. odbywać się), które mogą występować w czasie przyszłym (odpowiednio np. — odbędzie się, będzie się odbywać). Czasowniki dokonane służą podkreśleniu tego, że czynność się skończyła lub skończy (np. W Krakowie odbył się festiwal filmowy, W Krakowie odbędzie się festiwal filmowy) albo też miała lub będzie miała jednorazowy i krótkotrwały charakter (Napisał list do żony, Napisze list do żony). Czasowników niedokonanych używa się głównie wtedy, gdy chce się podkreślić długotrwały i niejednorazowy charakter czynności (Przez 10 lat w Krakowie odbywał się festiwal filmowy, Codziennie pisał listy do żony, Przez pół dnia pisał list do żony).
W czasie każdego programu emitowanego w telewizji odbywa się kilka losowań Totalizatora Sportowego. Losowania te mają charakter procesualny — w każdym z nich można wyróżnić kilka etapów (sprawdzenie maszyny, zwolnienie blokady, właściwe losowanie, odczytanie liczb przez prezentera), co sprawia, że do ich opisu właściwsze jest używanie czasowników niedokonanych. Użycie czasownika dokonanego byłoby właściwsze, gdyby odbywało się tylko jedno losowanie, polegające na wykonaniu przez losującego tylko jednej czynności (tak jak się to dzieje np. przy losowaniu audiotele). Uważam zatem za jak najbardziej poprawną formułę, którą Państwo stosują Nasze losowania — zgodnie z regulaminem gier liczbowych — będą się odbywały pod nadzorem Komisji Gier i Zakładów. Zdanie, które według pana […] byłoby poprawniejsze Nasze losowania — zgodnie z regulaminem gier liczbowych — odbędą się pod nadzorem Komisji Gier i Zakładów, nie jest błędne, jednak w sytuacji, gdy — jak już była o tym mowa — mamy do czynienia z kilkoma losowaniami o charakterze procesualnym, jest mniej właściwe. Forma czasu teraźniejszego (Nasze losowania — zgodnie z regulaminem gier liczbowych — odbywają się pod nadzorem Komisji Gier i Zakładów), którą pan […] uważa za lepszą niż używany przez Państwa czasownik niedokonany w czasie przyszłym, wskazuje na stały charakter czynności (‘zawsze się odbywają’) lub też na jej teraźniejszość (‘teraz się odbywają’).
W zależności zatem od tego, co prezenter chce przekazać widzom: czy ma podkreślić procesualny charakter losowań, czy — wręcz przeciwnie — zaakcentować skończony charakter czynności, wybierze czasownik niedokonany lub dokonany (i użyje go w czasie przyszłym). Jeśli chce zwrócić uwagę na jej stały charakter, może wybrać czas teraźniejszy (wówczas musi posłużyć się czasownikiem niedokonanym, gdyż dokonane nie mają czasu teraźniejszego).
Przyznam, że argumentacja przedstawiona przez pana […] ([…] jest tożsame to co odbywa się aktualnie lub za chwilę nastąpi z tym co może lecz nie musi nastąpić […]) nie jest jasna. Kiedy się rozpatruje kwestię aspektu czasownika (a więc jego dokonaności lub niedokonaności), nie bierze się bowiem pod uwagę czasu (a to chyba miał pan […] na myśli, pisząc to co odbywa się aktualnie lub za chwilę nastąpi) ani możliwości wystąpienia czynności (o tym właśnie, jak się zdaje, pisał: co może lecz nie musi nastąpić).
2002 r.