Różnice między wyrazami „przeciwpróchniczy” i „przeciwpróchnicowy”
Czym się różnią znaczenia i zakresy użyć przymiotników przeciwpróchniczy i przeciwpróchnicowy? Którym można określić pastę do zębów? – na te pytania odpowiedziała sekretarz Rady, dr Katarzyna Kłosińska:
[…] aby rozstrzygnąć kwestię zakresu używania przymiotników przeciwpróchniczy i przeciwpróchnicowy, należy najpierw ustalić zakres stosowania wyrazów, od których one powstały – przymiotników próchniczy i próchnicowy. Oba pochodzą, jak wiadomo, od rzeczownika próchnica; oba są też notowane zarówno przez starszy, bo pochodzący z lat 60. XX w., „Słownik języka polskiego” pod red. W. Doroszewskiego, jak i przez wydawnictwa nowsze – „Inny słownik języka polskiego PWN” pod red. M. Bańki (Warszawa 2000), „Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN” pod red. A. Markowskiego (Warszawa 1999) i „Nowy słownik ortograficzny PWN” pod red. E. Polańskiego (Warszawa 1997). „Słownik współczesnego języka polskiego” pod red. B. Dunaja (Warszawa 1996) rejestruje tylko jedną formę – próchniczy.
Tylko „Nowy słownik poprawnej polszczyzny” podaje definicje znaczeń interesujących nas wyrazów: próchnicowy (rzadszy wariant przymiotnika próchniczny) – ‘zawierający próchnicę’, próchniczy – ‘związany z procesem próchnienia’, żadnego z nich nie ilustrując przykładem użycia związanego z próchnicą zębów. Pozostałe słowniki, choć w zasadzie nie specjalizują zakresów użyć obu przymiotników, to zdają się przyznawać pierwszeństwo połączeniu słowa próchnicowy z nazwami typu ziemia, gleba oraz połączeniu wyrazu próchniczy z określeniami typu zmiany w zębach. Jeden tylko słownik – „Inny słownik języka polskiego PWN” – notuje wyrażenie zmiany próchnicowe w zębach. Należy jednak pamiętać o tym, że brak tego wyrażenia w pozostałych słownikach nie musi świadczyć o tym, że nie występuje ono w języku.
Z przywołanych powyżej danych można wyciągnąć następujący wniosek – do próchnicy zębów odnoszą się oba wymienione […] przymiotniki, przy czym – jak się zdaje – próchniczy jest w tym użyciu częstszy. A zatem i przymiotnik przeciwpróchnicowy, i przeciwpróchniczy mogą wchodzić w skład wyrażeń dotyczących zmian chorobowych w uzębieniu, jednak naturalniejsza może się wydawać konstrukcja pasta przeciwpróchnicza.
W związku z przytoczoną opinią na XV posiedzeniu plenarnym prof. Z. Leszczyński zasugerował, że warto zbadać użycie form przeciwpróchniczy i przeciwpróchnicowy w środowisku stomatologów.
2002 r.