Spacje w oznaczeniach miar

Radę spytano o to, jak poprawnie według polskich zasad zapisywać oznaczenia miar: czy stawiać spację między wartością liczbową a symbolem, czy nie. Na zlecenie Rady opinię na ten temat przygotowała dr Agata Hącia:

Sposób zapisu oznaczeń miar po wartościach liczbowych, a dokładniej: stawianie między nimi spacji, nie jest kwestią czysto interpunkcyjną. Milczy bowiem na ten temat zarówno „Wielki słownik ortograficzny PWN” pod red. E. Polańskiego, Warszawa 2003 (w dziale omawiającym polską interpunkcję), jak i „Słownik interpunkcyjny” J. Podrackiego, Warszawa 1999. We wstępie do tego opracowania wspomina się jedynie o tym, że różne znaki graficzne, np. °, ~, *, ‘, % „nie są umieszczane w tradycyjnych opisach systemu interpunkcyjnego, ponieważ nie mają charakteru typowych znaków przestankowych” (s. 11). Zasady polskiego zwyczaju zapisu oznaczeń matematycznych i fizycznych wartości można jednak odtworzyć z analizy przykładów podanych w „Nowej encyklopedii powszechnej PWN” (wersja multimedialna z 2000 r.) oraz w „Słowniku skrótów i skrótowców” J. Podrackiego, Warszawa 1999. Jak wiadomo, oznaczeniami miar mogą być zarówno skróty i skrótowce, czyli proste oznaczenia literowe, np. m (= metr), W (= wat), A (= amper), V (= wolt), rd (= rezerford), rad (= radian), Ω (= om), s (= sekunda), Hz (= herc), min (= minuta), proc. (= procent), jak i symbole lub połączenia skrótów/skrótowców z symbolami, np. ˚ (= stopień), ˚C (= stopień Celsjusza), ΄ (= minuta jako jednostka kąta płaskiego), ″ (= sekunda jako jednostka kąta płaskiego), g (= grad), % (= procent), ‰ (= promil). Analiza użyć tych i podobnych oznaczeń w artykułach hasłowych i w tabelach „Jednostki SI”, „Legalne jednostki miar nie należące do układu SI”, zamieszczonych w obydwu cytowanych źródłach, pozwala utworzyć następującą regułę zapisu oznaczeń wartości fizycznych i matematycznych: między wartością liczbową a literowym oznaczeniem miary, czyli skrótem lub skrótowcem, stawiamy spację, natomiast między wartością liczbową a oznaczeniem miary za pomocą symbolu albo połączenia skrótu/skrótowca i symbolu spacji nie stawiamy. Poprawny zapis to zatem: np. 5 proc., 5 m, 5 s, 20 V, 13 Ω, 7,5 rd, 10,5 rad, 98 Hz oraz 5% (nie: 5 %, choć: 5 proc.), 3‰ (nie: 3 ‰ ), 10°C (nie: 10 °C ani 10 ° C), 212°F (nie: 212 °F ani 212 ° F), 3΄ (nie: 3 ΄), 35″ (nie: 35 ″), 25g (nie: 25 g) itd. Warto dodać, że we wspomnianych wcześniej tabelach oznaczenia nieliterowe podaje się bezpośrednio po wielokropku, który zastępuje wartość liczbową (np. …°, …″), są to bowiem oznaczenia niesamodzielne. Oznaczenia literowe zaś — samodzielne — podaje się w oderwaniu od kontekstu liczbowego, a więc nie poprzedza się ich wielokropkiem. Dodatkowo i ta zasada pozwala się domyślać, jak zapisywać oznaczenia miar w kontekście — kiedy przed jednostką stawiać spację, a kiedy jest ona zbędna.

Źródła:
Jerzy Podracki, „Słownik interpunkcyjny”, Warszawa 1999.
Jerzy Podracki, „Słownik skrótów i skrótowców”, Warszawa 1999.
„Nowa encyklopedia powszechna PWN” (wersja multimedialna), zwłaszcza hasła: STOPIEŃ, CELSJUSZA STOPIEŃ, TEMPERATURY SKALE, OM, GRAD, PROCENT, PROMIL, RADIAN, układ jednostek miar oraz tabele: „Układy jednostek miar oparte na systemie metrycznym”, „Miary — legalne jednostki miar nie należące do układu SI”.

2003 r.